Bánh ú tro Hội An

Mồng 5 tháng 5, ngoài các loại trái cây ngon, trên  mâm cúng nhiều nhà còn có vài ba chục bánh ú tro. Người ta quen gọi bánh ú tro là bánh mồng 5 vì một năm chỉ đến dịp này, người dân mới bày biện dụng cụ, tập trung tất cả con cháu lại để làm bánh.

Vào mùa

Quanh năm buôn rau, bán cá làm đủ thứ nghề để mưu sinh nhưng bắt đầu từ cuối tháng 4 âm lịch, vợ chồng chị Nguyễn Thị Thủy và anh Phan Vân (tổ 5, khối 3, phường Cẩm Phô, Hội An) ngừng hẳn tất cả mọi việc, chở nhau lên phía đèo Hải Vân để đặt mua lá đót. Sang mồng 1 tháng 5, chị Thủy cho con cái dọn dẹp nhà cửa sạch sẽ, lôi tất cả thau chậu đã cất từ năm trước ra cọ rửa và bắt đầu công việc quan trọng: lọc nước vôi tro. Nếp được phơi trắng sân, lá được xếp thành giàn, bếp lò cũng được anh Vân nhen từ tờ mờ sáng. Không khí nhộn nhịp này không chỉ riêng ở nhà anh Vân chị Thủy mà đã lan  ra cả xóm nhỏ thuộc phường Cẩm Phô. Ai cũng hân hoan bảo nhau: mùa bánh ú tro đã đến.

Thanh niên đảm trách khâu luộc lá

Thanh niên đảm trách khâu luộc lá

Gọi là mùa nhưng thực ra mỗi năm người ta chỉ làm bánh trong vòng 4 ngày duy nhất (từ mồng 1 đến mồng 4 tháng 5 âm lịch). “Cả năm tụi tui chỉ chờ đến những ngày này. Đây là nghề truyền thống của ông bà để lại. Dân Hội An chúng tôi không sống bằng nghề này nhưng lại tự hào về nó. Trẻ con, thanh niên, người già trong làng ai cũng tham gia làm bánh ú tro. Điều này càng chứng tỏ được sức mạnh truyền thống và niềm tự hào về bánh ú tro vốn chỉ có vùng Hội An mới làm được” – Chị Nguyễn Thị Thủy nói. Ngôi nhà chị Thủy, chiều mồng 1 tháng 5 âm lịch khi chúng tôi ghé thăm đầy ắp người. Ngoài sân bếp lò cháy hừng hực, nhiều tiếng cười nói râm ran. Những thau nếp trắng toát, những bó lạt bằng lát được chẻ mỏng, những xấp lá đót sạch sẽ được xếp ngay ngắn… Tất cả đang chờ tay người gói, cho vào nồi nấu và chở đi khắp nơi.

Tay thoăn thoắt gói bánh, em Nguyễn Trường Hưng, học sinh lớp 11 trường PTTH Trần Quý Cáp (TP. Hội An) cho biết: “Em biết gói bánh ú tro từ năm học lớp 5. Suốt 6 năm nay, năm nào em cũng tham gia gói bánh cho nhà cô Thủy mỗi khi xóm vào mùa. Cố gắng làm việc mỗi mùa ú tro em kiếm cũng được hơn 500 ngàn. Đủ để mua sách tham khảo và đi giải trí trong những ngày hè. Tuy nhiên điều quan trọng mà tụi em học được trong những ngày đi gói bánh chính là sự cần cù, chăm chỉ và niềm tự hào về nghề mà các bà các chị ở đây đã duy trì từ bao nhiều năm qua”. Mùa bánh ú tro, cả khối 3 phường Cẩm Phô, ngoài những người đi làm nhà nước, ai ai cũng tham gia làm bánh. Những lò nấu lớn như nhà bà Giáo, bà Du, Bà Sừng, chị Thủy luôn đầy ắp người.

Bốn đời làm bánh ú tro

Ở tuổi 71, bà Nguyễn Thị Du được xem là người làm bánh lâu đời nhất ở phường Cẩm Phô. Nghề gói bánh ú tro đến thời bà đã trải qua 4 đời. “Bà cố, bà ngoại, mẹ tôi rồi đến tôi. Nghề bánh ú tro là nghề truyền thống được gia đình tôi truyền nhau qua 4 đời, vì vậy không có một lý do gì để tôi bỏ nghề. Đứa cháu gái nội của tôi nay mới 19 tuổi đã biết làm thành thục tất cả các khâu, tôi đã có người truyền nghề. Vậy cũng vui lắm”.

Khi vào mùa ú tro, mọi người từ nhỏ đến lớn đều tham gia làm bánh ở tất cả công đoạn.

Khi vào mùa ú tro, mọi người từ nhỏ đến lớn đều tham gia làm bánh ở tất cả công đoạn.

Ngôi nhà nhỏ của bà Du trong những ngày này nhộn nhịp con cháu. 2 khâu quan trọng nhất là lọc nước và cho “nếp ăn” được bà và cô cháu nội đảm nhiệm, phần còn lại là do hơn 15 đứa cháu nội ngoại phụ trách. Chị Hồ Thị Thanh, cháu nội bà Du cho biết: “Tôi đang đi bán vải ngoài chợ, nhưng mấy ngày này thì tôi sẽ không bán. Tôi muốn nối nghề làm bánh ú tro của bà nội. Dù rằng đây là nghề không nuôi sống gia đình tôi bây giờ nhưng là nghề cha truyền con nối 4 đời nay của gia đình. Rồi tôi cũng sẽ truyền lại cho con tôi, cháu tôi sau này”.

Theo bà Du, bánh ú tro Hội An nổi tiếng vì chỉ có nguồn nước nơi này mới có thể làm cho cái bánh thật mềm, dẻo, thơm và khi ăn không cần chấm đường cát cũng nghe được vị ngọt béo, thanh thanh của nếp. Khâu quan trọng của việc làm bánh ú tro chính là “cho nếp ăn”. Với công thức 3 tro 1 vôi, nước tro vôi được lọc đi lọc lại cho đến khi nước thật trong. Nếp sau khi được chọn lựa kỹ sẽ “cho ăn” nước tro vôi trong vòng 12 tiếng. Quá trình “cho nếp ăn” này sẽ được theo dõi thường xuyên, nếu thấy nước có vị the thì phải ngâm lại. Khi gói phải chú ý là không nên gói chặt quá cũng không nên lỏng quá. Chặt quá bánh sẽ bị chai không ngon, còn lỏng quá bánh sẽ bị vô nước và nhão. Quá trình nấu bánh cũng luôn được chủ lò lưu tâm với mức lửa phải luôn thật to trong suốt 5 tiếng đồng hồ…

Bánh ú tro Hội An vừa mềm,dẻo vừa thanh thanh được khắp nơi ưa chuộng.

Bánh ú tro Hội An vừa mềm,dẻo vừa thanh thanh được khắp nơi ưa chuộng.

Nghề làm bánh ú tro không phải là nghề chính của nhiều người nhưng không vì thế mà nó mai một đi. Trước sự cạnh tranh mạnh mẽ của nhiều mặt hàng bánh hiện nay, bánh ú tro vẫn đứng vững trong lòng người dân và người làm bánh ú tro.

Bánh ú tro hình khối tam giác, tên cổ là bánh âm, được người dân cúng và dùng nhiều trong tết Đoan Ngọ do quan niệm của người xưa tháng 5 âm lịch là lúc “độc trời” nhất trong năm. Thời điểm này dễ sinh bệnh dịch cho nên các món ăn chế biến cần có sự hấp thụ các đặc tính của cây cỏ, tác dụng là cho dễ tiêu, giải nhiệt… Bánh ú tro ăn nguội, chấm với đường cát, đường thẻ băm nhỏ, mật mía…Bánh ú tro của Hội An hiện được các thị trường ở TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng… ưa chuộng.

QUANG MINH – Báo Quảng Nam

Bài viết liên quan :

  • Lò bánh ít của gia đình ông Kiệt - bà Minh nổi tiếng ở Hội An.

    ...

  • Bánh in bột đậu xanh ở Hội An có lịch sử lâu đời. Từ thế kỷ thứ XVIII, bánh đậu xanh đã là một món quà có giá trị được cư dân địa phương dùng để d ...

  • Trong các món ăn chế biến từ gạo, sau mỳ Quảng, bánh bèo là một món ăn chiếm được sự ưa chuộng của đông đảo cư dân Hội An, nhất là cư dân các vùng ...

  • Du khách từ các nơi đã đến Hội An (Quảng Nam), hiếm ai chịu về khi chưa thưởng thức món bánh đập, đặc biệt là bánh đập “Bà Già”. Bánh đập Bà Gi ...

  • Hội An là vùng có rất nhiều loại bánh, mỗi bánh phù hợp với từng mùa. Bánh Xèo vào mùa mưa được gọi là " mùa thịnh" [caption id="attachment_179 ...

  • Bánh susê hay còn gọi là bánh phu thê. Tên gọi này gắn liền với câu chuyện kể về vợ chồng người lái buôn thuở xưa. Chuyện kể rằng, trước lúc ...

Các bài viết khác...