Dấu ấn Nhật trong lòng Hội An

Đến thăm những ngôi mộ cổ của thương gia Nhật yên nghỉ vĩnh hằng trên đất Hội An, chứng kiến những “nghĩa cử” văn hóa của thế hệ hôm nay, du khách có thể cảm nhận sâu sắc về mối quan hệ Việt – Nhật truyền thống để hướng đến tương lai bang giao ngày càng tốt đẹp..

Chùa cầu Hội An mang nét kiến trúc của Việt Nam và Nhật Bản

Chùa cầu Hội An mang nét kiến trúc của Việt Nam và Nhật Bản

“Ở lại với Hội An”

Tại đô thị cổ Hội An có 3 ngôi mộ cổ của các thương gia Nhật Bản niên đại hơn 400 năm – một di sản vô giá minh chứng cho quá trình giao thương, buôn bán và giao lưu, tiếp biến văn hóa giữa người Việt và người Nhật vào một thời kỳ sầm uất, phồn thịnh của thương cảng Hội An.

Phần mộ của thương gia Banjiro, lập năm Ất Tỵ – 1665 yên nghỉ ngay trong khu vườn râm mát của người dân thôn Trường Lệ (phường Cẩm Châu). Ngôi mộ còn tương đối nguyên vẹn với bia đá khắc chìm tên người đã khuất và một số thông tin bằng tiếng Nhật.

Cách đó chừng 300 mét, giữa cánh đồng xanh lúa, ngôi mộ thương gia Tani Yajirobei quê ở Hirado (gần Nagasaki), lập năm Đinh Hợi – 1647, trên mộ khắc rõ 2 chữ: Nhật Bản. Nấm của mộ cùng các hạng mục khác làm bằng vôi cứng, pha chế từ bột vỏ sò khô với lá cây bời lời và mía đường – một vật liệu xây dựng phổ biến lúc bấy giờ của người Quảng Nam. Vị trí đặt mộ tiền hậu khoáng đãng, tả hữu phân minh, chiếm lĩnh nhiều điểm tốt trong thuật phong thủy. Phía tả có 4 tấm bia đá 40cm x 20cm nằm liền nhau ghi cùng một nội dung bằng 4 thứ tiếng Việt, Nhật, Anh, Pháp: “… Ông đã tìm mọi cách để sống với người yêu của mình là một cô gái người Hội An đến khi từ biệt cõi đời. Di tích này là bằng chứng về mối quan hệ tốt đẹp giữa thương nhân Nhật với cư dân Hội An vào giai đoạn thương cảng Hội An phát triển sầm uất đầu thế kỷ XVII”.

Ngôi mộ thứ ba tọa lạc tại An Hòa, phường Tân An, được lập năm Kỷ Tỵ – 1689, của một thương gia nổi tiếng bậc nhất Hội An thời kỳ này – ông Gu Sikukun. Nhiều tài liệu ghi có thể ông là một thương nhân giàu có nhiều thế lực, và giữ chức Thị trưởng điều hành toàn bộ hoạt động của người Nhật ở phố Nhật vào thế kỷ XVII.

Múa bon trong Lễ hội giao lưu văn hóa Việt - Nhật.

Múa bon trong Lễ hội giao lưu văn hóa Việt - Nhật.

Cả 3 ngôi mộ cổ hiện vẫn còn nguyên vẹn mô hình, cấu trúc xây dựng tự ban đầu và được người dân Hội An chăm nom, hương khói quanh năm. Kiến trúc sư Ando Katsuhiro – tình nguyện viên của tổ chức JICA Nhật Bản nói: “Cha ông chúng tôi đang còn đó, trong vòng tay của Hội An. Nhiều thế kỷ đi qua, họ vẫn trường tồn và nhắc cho người Nhật như tôi hôm nay nhớ về mối quan hệ tốt đẹp giữa 2 dân tộc”.

Một thời để nhớ

Căn cứ vào các nguồn sử liệu, có thể xác định người Nhật đến định cư, lập phố và giao thương vào cuối thế kỷ XVI. Đây là thời kỳ các chúa Nguyễn thực thi chính sách mở cửa Đàng Trong, và thương cảng Hội An trở thành một “đặc khu kinh tế mở”. Trong khi đó, chính quyền Nhật Bản cũng cấp phép Châu Ấn cho các thuyền buôn xuất dương. Tại Hội An hình thành một khu vực cư trú của người Nhật với tên gọi “Nhật Bổn phố” hoặc “Nhật Bổn dinh” được mô tả trong các tư liệu cổ là “hai dãy nhà san sát ước chừng 60 nóc”. Một số thương nhân Nhật đã lấy vợ Việt. Tấm bia Phổ đà Linh sơn Trung Phật ở động Hoa Nghiêm – Ngũ Hành Sơn ghi tên 16 người Nhật cúng dường, trong đó có 5 gia đình Nhật – Việt ở Hội An. Nhiều người vợ Việt đã theo chồng về Nhật và mất ở Nhật. Như vậy, cách đây hơn 400 năm, dưới “mái nhà chung” Hội An đã diễn ra sự tiếp xúc, ảnh hưởng qua lại giữa hai lối sống, hai phong cách ứng xử Việt Nam – Nhật Bản.

Theo ông Trần Văn An -Trung tâm Quản lý – bảo tồn di tích Hội An, hiện Hội An còn lưu lại rất nhiều dấu tích của quá trình giao lưu văn hóa Việt – Nhật. Ngoài 3 ngôi mộ cổ còn một di tích đặc biệt là Chùa Cầu – vốn do người Việt và người Nhật cùng xây dựng, giờ trở thành biểu tượng của di sản văn hóa thế giới – Hội An. Một hiện vật khác phản ánh quan hệ hữu nghị giữa hai nước là đồ gốm sứ. Qua công tác khảo cổ học, người ta tìm thấy nhiều mảnh vỡ của các lọ cắm hoa, bình đựng rượu, chân đèn… là gốm sứ Hizen xuất đi từ miền Arita – Nhật Bản. Ngược lại, trong danh mục gốm sứ Việt Nam tìm thấy ở Nhật có một vài loại mang dáng dấp gốm Thanh Hà – Hội An. Một số lượng lớn tiền đồng Nhật Bản thời Khoang Vĩnh – thế kỷ VXII cũng được tìm thấy ở Hội An… Điều này chứng tỏ sự phát triển mạnh mẽ, trước hết về quan hệ mậu dịch, dẫn đến giao lưu văn hóa giữa Nhật Bản – Việt Nam.
Theo bước ông cha…

Mối tình bang giao Việt – Nhật hơn bốn thế kỷ qua đang được nối tiếp, và đã được “nâng tầm” thành nét đẹp văn hóa, thông qua lễ hội giao lưu văn hóa Việt – Nhật được tổ chức thường niên ở Hội An. Cuộc chuyển giao công nghệ bảo tồn các giá trị của di sản Hội An được xem là một thành tựu lớn. Mốc quan trọng là năm 1987, khi đô thị cổ Hội An chưa được thế giới biết đến và chỉ là một “thành phố dưỡng già”, thì Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) đã đến, đề xuất nhiều ý tưởng về một tương lai hợp tác. Chuyên gia Jica Masahiko Shinozaki khẳng định: “Người Hội An đã giữ gìn những chứng tích của tiền nhân chúng tôi như di sản của chính mình. Vì thế, chúng tôi đến là để cùng chung sống với các bạn và tôn tạo những di sản đó!”. Từng ngày, vẫn hiển hiện bóng dáng những người Nhật công tác, làm việc tại đây và được người dân Hội An xem như “là người Hội An” như GS Fukukawa, Kikuchi Seiichi, Nagumo, Tomuda, Sawako Utsumi…Những nghĩa cử văn hóa ấy khẳng định tình hữu nghị, sự hợp tác bền chặt từ quá khứ đến tương lai của 2 nước Việt – Nhật…

VƯƠNG HẰNG SA

Ông Võ Phùng, Giám đốc Trung tâm VH-TT Hội An: Quy mô lớn nhất, ấn tượng nhất
“Những ngày giao lưu văn hóa Việt Nam – Nhật Bản tại Hội An” bắt đầu tổ chức từ năm 2003 nhân kỷ niệm 30 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam- Nhật Bản. Trên nền tảng thành công từ những lần tổ chức trước, năm nay TP. Hội An sẽ tiếp tục đăng cai tổ chức “Những ngày giao lưu văn hóa Việt Nam – Nhật Bản lần thứ VII-2009” từ ngày 14 đến 16-8 với quy mô lễ hội mang tầm quốc gia.
Về phía Việt Nam, nhằm tôn vinh giá trị văn hóa dân tộc, một “Không gian văn hóa Việt” sẽ được bố trí ở khu vực từ cầu Quảng Trường đến cầu An Hội với 30 gian nhà đủ các kiểu dáng đặc trưng giới thiệu những nền văn hoá đặc sắc: Đông Sơn (Thanh Hóa), Cồng Chiêng (Tây Nguyên), Mỹ Sơn, Hội An… Đặc biệt là những màn trình diễn nghề độc đáo của các làng nghề nổi tiếng. Món cá rô làng Vũ Đại, bánh bao bánh vạc cũng lần đầu tiên xuất hiện trong sự kiện văn hóa này. Ngoài ra, ban tổ chức mời Giáo sư Trần Văn Khê, Giáo sư Hoàng Chương có những buổi trò chuyện về những vấn đề xung quanh sự phát triển của dòng nhạc dân tộc… Những đêm nhạc: Du ca Trần Tiến, Ánh Tuyết và Đêm Văn Cao, Phan Huỳnh Điểu và Quê nhà… cũng là một trong những điểm mới làm phong phú nội dung chương trình giao lưu.
Về phía Nhật Bản, ngoài những hoạt động quen thuộc như: trình diễn trà đạo, chụp ảnh với trang phục Yukata… lần đầu tiên phía bạn có sự góp mặt của 3 đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp với hơn 300 diễn viên sẽ tham gia các màn trình diễn đặc sắc như: đánh trống Nhật Bản, biểu diễn piano của nghệ sĩ Highuchi Ayuko, đàn ghi ta…
Trong lễ hội sẽ có diễu hành đường phố với sự xuất hiện của Người đẹp Hoa anh đào, Người đẹp du lịch Hội An, Người đẹp XQ. Hội thảo “Hội An – 10 năm di sản văn hóa thế giới” cũng được tổ chức nhằm điểm lại những hoạt động cũng như những thành quả đã đạt được của Việt Nam trong việc gìn giữ và phát huy những giá trị văn hóa từ di sản đô thị cổ vốn mang nhiều dấu ấn văn hóa Nhật Bản(QUANG MINH, ghi)

Bài viết liên quan :

Các bài viết khác...