Từ hơn 240 nghìn cổ vật đến hàng trăm nghìn mảnh vỡ gốm sứ thu nhặt được, cuộc khai quật khảo cổ học dưới nước từ con tàu cổ đắm tại vùng biển Cù Lao Chàm – Hội An kéo dài 4 năm (1997-2000) đã mang lại nhiều thông tin mới lạ về gốm của người Việt xưa. Trong đó, hình ảnh con hổ khá thú vị…

Những nhà chuyên môn trong và ngoài nước đặc biệt lưu ý đến giá trị mỹ thuật từ các loại kiểu dáng đến họa tiết, hoa văn trang trí trên mặt gốm. Nhân xuân con Hổ Canh Dần, là người trực tiếp đo vẽ các hoa văn trên đồ gốm tìm thấy này xin giới thiệu vài hình ảnh về con hổ của nghệ nhân xưa.

Các đề tài vẽ tứ linh (long, lân, qui, phụng) hoặc loài thú như voi, ngựa, hươu, nai xuất hiện khá nhiều trên bề mặt loại đồ đựng thông dụng gồm đĩa, bình, lọ, âu… Nhưng hình ảnh con hổ, một loài dã thú, thì rất hiếm. Trong quá trình xếp loại bản vẽ, tôi chỉ bắt gặp 3 tiêu bản trang trí trên lòng đĩa.

Đĩa thứ nhất có đường kính 33cm là loại đĩa trung vẽ lam (đơn sắc với màu oxid coban dưới men), hình con hổ trong tư thế chồm tới, đầu ngẩng lên. Đĩa bị vỡ nhưng may mắn hình hổ còn khá nguyên, những đám mây còn lại bên dưới chân thú và những hồi văn vẽ mây bao chung quanh thành đĩa.

Hình con hổ trong tư thế chồm tới, đầu ngẩng lên

Đĩa thứ hai xếp loại kích thước lớn với đường kính 35cm vẽ ba màu (gọi là tam thái, nhưng màu đỏ và lục vẽ trên men) hình con hổ dáng đứng với hai chân sau, chân trước bên phải như con người vươn ra nắm khóm cây giống cây tre còn chân kia choãi ra sau. Con hổ có cái đuôi dài đưa ra trước đến chấm đất, cách vẽ nhân cách hóa cho người xem cảm giác hổ đang vạch lá dọn đường đi .

Con hổ dáng đứng với hai chân sau, chân trước bên phải như con người

Do ngâm lâu dưới đáy biển, nước mặn đã làm màu đỏ, lục bị xỉn và mất đi, so sánh với một số cổ vật cùng địa điểm và niên đại tôi mạnh dạn vẽ phục chế lại hai màu đỏ và lục đã mất (ảnh 3).

ảnh 3

Đĩa thứ ba có đường kính 34,3cm vẽ 3 màu, hình con hổ đang vồ mồi bao xung quanh là dày đặc với những đám mây, màu lục và đỏ cũng bị xỉn (ảnh 4). Một tiêu bản nữa có hình hai con hổ được vẽ trên thành bụng của bình Kendi cao 16,5cm, còn khá nguyên vẹn dáng kiểu và nét vẽ lam trên nền trắng.

ảnh 4

Con hổ với tư thế như đang rình mồi; bao quanh nó là những hoa văn mây kín đến vòi hình vú (ảnh 5). Là chúa sơn lâm nên người xưa cũng ưu ái trang trí trên môt cặp bình, có chiều cao 18,4cm và 18,1cm. Cặp bình này dáng hình trứng, có núm ở vai, đế hơi lõm vào, vẽ hai con hổ tư thế giống nhau đang vồ mồi (răng nanh chìa ra), chỉ khác ở cái đầu ngẩng lên và cúi xuống. Bình được vẽ bốn màu: xanh co ban, màu đỏ, màu lục và thêm màu vàng (mạ vàng).

ảnh 5

Các màu này vẽ trên men nên đã bị mất còn giữ lại nét chính con hổ, những đám mây chung quanh, các cánh hoa xếp chồng lên nhau ở vai bình (ảnh 6).

ảnh 6

Cuối cùng là một số hình con hổ trang trí trên nắp hộp nhỏ nhưng khó phân biệt, dễ nhầm lẫn với con mèo (ảnh 7).

ảnh 7

Vài tiêu bản giới thiệu trên chính là đồ gốm có nguồn gốc từ Chu Đậu – trung tâm sản xuất gốm mậu dịch lớn ở miền Bắc nước ta thời Lê sơ cuối thế kỷ thứ XV (tại xã Thái Tân, huyện Nam Thanh, tỉnh Hải Dương). Chúng tôi có tham khảo thêm sách Treasures from the Hoi An hoard, important Vietnamese Ceramics from a late 15th/Early 16th Century Cargo, ấn phẩm của Công ty bán đấu giá BUTTERFIELDS – năm 2000.

Theo Báo Quảng Nam.

No related posts.