Hội An: Chén Khổng Tử trong ngôi nhà cổ

Nhà cổ Tấn Ký tọa lạc tại số 101 đường Nguyễn Thái Học, thị xã Hội An được xem là một trong những ngôi nhà cổ đẹp nhất của Việt Nam. Ngôi nhà được xây dựng theo lối kiến trúc kết hợp của ba phong cách kiến trúc Hoa, Việt và Nhật.

Nhà cổ Tấn Ký Hội An

Nhà cổ Tấn Ký Hội An

Như các ngôi nhà cổ khác ở Hội An, nhà có hai mặt phố, phía sau là bờ sông, mặt trước để trưng bày hàng hóa, phía trong ngôi nhà có một giếng trời. Sườn nhà làm bằng gỗ mít, mái lợp ngói âm – dương và nền lát gạch Bát Tràng đã giữ cho ngôi nhà luôn ấm áp vào mùa đông và mát vào mùa hè. Trường tồn trên 250 năm, trong ngôi nhà này hiện vẫn còn lưu giữ nhiều báu vật quý hiếm.
Đặc biệt nhất là cái chén Khổng Tử duy nhất được tìm thấy ở Việt Nam.

 Chén Khổng Tử

Chén Khổng Tử

Khổng Tử – một nhà triết học, nhà giáo dục học của Trung Quốc thời cổ đại. Tư tưởng và nhân cách của ông ảnh hưởng sâu sắc đến văn hóa Trung Quốc và nhiều quốc gia khác đến tận ngày nay. Tương truyền rằng: Một hôm, Khổng Tử đi qua vùng hoang mạc, vừa đói vừa khát tưởng bỏ mạng thì gặp một ông lão. Ông dẫn Khổng Tử đến một ao nước cạn và cho một cái chén để Khổng Tử múc nước uống. Trong cơn khát, Khổng Tử múc nước đầy chén nhưng khi đưa lên miệng thì không còn giọt nào. Thì ra, đáy chén có một cái lỗ và mỗi lần chén đựng đầy nước lại tự tháo ra qua lỗ ấy. Khổng Tử tìm cách bịt lỗ ấy lại nhưng vẫn không được. Sau nhiều lần như thế, Khổng Tử hiểu được muốn giữ nước trong chén thì không được múc đầy.

Từ cái chén kỳ lạ ấy, Khổng Tử hình thành thuyết (còn gọi là đạo) Trung dung, cho rằng con người cần phải biết kiềm chế hành vi và giữ cho ý nghĩ luôn ở trạng thái trung hòa, không thái quá, không bất cập và sống ở đời theo nhân – nghĩa – lễ – trí và tín để thành người quân tử. Về sau cái chén này được gọi là chén Khổng Tử, gắn liền với nhiều huyền thoại.

Vào bên trong nhà cổ Tấn Ký, cầm Chén Khổng Tử trên tay bạn mới cảm nhận được sự lạ kỳ của nó. Phía trong chén có hình Khổng Tử đang niệm Phật, phía dưới đáy có một lỗ nhỏ. Khi rót nước vào khoảng 80% thì không có chuyện gì xảy ra. Thế nhưng, nếu bạn đổ đầy chén thì tự dưng nước sẽ chảy xuống thông qua lỗ ở dưới đáy đến khi hết mới thôi. Cho đến này, đó vẫn còn là một huyền bí chưa có lời giải đáp chính xác.

Ghé Hội An thăm chén Khổng Tử

Chiếc chén chỉ đủ chứa trong lòng bàn tay – Chiếc chén của vị sư tổ đạo Nho, chứa đựng trong đó tư tưởng Đông phương lớn

Chiếc chén chỉ đủ chứa trong lòng bàn tay

Chiếc chén chỉ đủ chứa trong lòng bàn tay

lao, và là vưu vật không hề có cái thứ hai tại Việt Nam.

Chiếc chén có một bí ẩn kỳ lạ chưa ai khám phá được: Không thể rót đầy, hễ rót quá tám phần chén là nước tự khắc chảy hết ra ngoài!

Nhà cổ Tấn Ký (số 101 Nguyễn Thái Học, thị xã Hội An, Quảng Nam) thuộc gia tộc họ Lê (gốc Minh Hương – Trung Quốc) được xem là ngôi nhà cổ nguyên vẹn và đẹp nhất Việt Nam, với tuổi đời trên 200 năm.

Năm 1990, ngôi nhà cổ này được cấp bằng Di tích lịch sử – văn hoá quốc gia, và được Hội An chọn là một trong những điểm đến quan trọng cho du khách mỗi khi có dịp thăm Đô thị cổ – Di sản văn hoá thế giới.

Đây cũng là nơi từng lưu giữ hình ảnh của nhiều nguyên thủ quốc gia, chính khách nổi tiếng khi ghé thăm Hội An: Tổng Bí thư, Chủ tịch CHND Trung Hoa Giang Trạch Dân, nữ Thủ tướng Đại công quốc Luxembourg Lydie Polfer, Hoàng hậu Tây Ban Nha …

Giữa gian nhà cổ ấy, chiếc chén Khổng Tử lặng lẽ nằm giữa những cổ vật khác trong chiếc tủ kính đặt giữa nhà.

Thật ưu ái lắm, nữ chủ Huỳnh Thị Tân Xuân (vợ ông Lê Dũng, cháu thế hệ thứ 6, người hiện thay mặt tộc Lê cai quản ngôi nhà) mới mở tủ cho chúng tôi trực tiếp xem chiếc chén.

Chiếc chén bằng đất nung men trắng trang trí hoa văn khá đơn giản, bề ngoài giống như mọi chiếc chén uống trà vẫn gặp đâu đó ở nhà người Hoa tại Hội An. Điều khác biệt là nhô lên từ giữa lòng chén là một tượng hình người nhỉnh hơn ngón tay cái, có lẽ là tượng Khổng Tử ?

Bà chủ Huỳnh Thị Tân Xuân đang rót nước vào chén Khổng Tử

Bà chủ Huỳnh Thị Tân Xuân đang rót nước vào chén Khổng Tử

Múc một ca nước trong, bà Xuân từ từ rót vào chiếc chén, gần được tám phần thì ngừng lại. Tất cả vẫn bình thường. Nhưng khi rót quá thêm một chút cho nước gần đầy vành chén, thì đột nhiên từ đáy của chiếc chén, một dòng nước thẳng tắp chảy ra ngoài. Cái chén trở nên trống rỗng chỉ sau ít giây.

Lật chiếc chén lên thì thấy ở phần đế bên ngoài có một lỗ nhỏ bằng đầu que diêm. Cái gây thắc mắc với những kẻ vốn tò mò như chúng tôi, là nếu có một “cơ quan” (chữ trong truyện chưởng của Kim Dung) nho nhỏ nào đó được gài trong lòng tượng Khổng Tử có tác dụng như một cái van, thì tại sao nước khi rót đầy lại chảy tuột hết ra ngoài chứ không dừng lại ở mức tám phần ?

Thuyết minh về chiếc chén Khổng Tử tại nhà Tấn Ký ghi lại câu chuyện thú vị: Thời gian 14 năm chu du, một hôm Khổng Tử đi qua một hoang mạc, vừa đói vừa khát tưởng bỏ mạng thì gặp một ông lão. Ông dẫn đến một ao nước cạn và cho một cái chén để Khổng Tử múc nước uống.

Trong cơn khát, Khổng Tử múc nước đầy chén nhưng khi đưa lên miệng thì không còn giọt nào. Thì ra đáy chén có một cái lỗ và mỗi lần chén đựng đầy nước lại tự tháo ra qua cái lỗ ấy. Khổng Tử tìm cách bịt lỗ ấy lại nhưng vẫn không được.

Sau nhiều lần như thế Khổng Tử hiểu muốn giữ được nước trong chén thì không được múc đầy. Sau lần ấy, Khổng Tử hình thành thuyết (đạo) Trung Dung, chủ trương con người cần phải biết kiềm chế hành vi và giữ cho ý nghĩ luôn ở trạng thái trung hoà, không thái quá, không bất cập và sống ở đời theo nhân, nghĩa, lễ, trí, tín để thành người quân tử.

Cái chén đã cứu Khổng Tử về sau được gọi là Chén Khổng Tử (The Cup of Confucius) và trở thành một huyền thoại với nhiều kỳ bí. Năm 1937, Theodore Tinsley viết truyện “Cái Chén của Khổng Tử” đăng trên tạp chí The Shadow.

Theo truyền thuyết, sau những trận chiến liên miên giữa các nước, Chén Khổng Tử tưởng chừng đã bị phá huỷ sau trận hoả hoạn ở Đền Ngọc (Jade Temple), nhưng thật ra đã được một vị tướng là Sun Wang lấy được và bí mật bán cho một nhà triệu phú tên là Arnold Dixon.

Cái chén từ đó trải qua những thăng trầm của số phận, từ những cuộc rượt đuổi, bắn giết, cháy nhà, đến rơi xuống vực sâu và chìm xuống biển …

Theo bà Tân Xuân, chén Khổng Tử tại nhà Tấn Ký là cái duy nhất có mặt tại Việt Nam. Còn một cái thứ hai hiện đang ở Hy Lạp (?). Các môn đệ đời sau của Khổng Tử đã làm ra nó để giúp người đời dễ hiểu và thực hành thuyết của Ngài, và may mắn, trong số gia bảo của họ Lê từ hai trăm năm nay để lại, có chiếc chén kỳ bí ấy.

Có dịp nào đó ghé chơi Hội An, mời bạn đến nhà cổ Tấn Ký thăm Chén Khổng Tử, để chứng kiến một hiện vật lạ hiếm có. Và biết đâu thấm thía hơn một chút về lẽ ở đời.

Tổng hợp theo Báo Công An và Tiền Phong.

Bài viết liên quan :

  • Đêm ở phố cổ Hội An có vẻ yên ả và trầm nhưng được nhiều du khách lựa chọn thay vì ở đêm tại Đà Nẵng. Vào đêm 14 âm lịch hàng tháng, phố Hội càng ...

  • Trong các món ăn chế biến từ gạo, sau mỳ Quảng, bánh bèo là một món ăn chiếm được sự ưa chuộng của đông đảo cư dân Hội An, nhất là cư dân các vùng ...

  • Du khách từ các nơi đã đến Hội An (Quảng Nam), hiếm ai chịu về khi chưa thưởng thức món bánh đập, đặc biệt là bánh đập “Bà Già”. Bánh đập Bà Gi ...

  • hực khách bắt đầu có cảm giác khoan khoái khi được nhìn cách bày biện món bún hấp dẫn trên chiếc bàn nhựa nhỏ dọc lối đi trong quán nhỏ. Không ...

  • Xíu Mà là món ăn có nguồn gốc từ Phúc Kiến (Trung Quốc), du nhập vào Hội An (Quảng Nam) trong những năm đầu của thế kỷ trước, khi những người Hoa ...

  • Ở quanh những góc phố của Hội An tồn tại một thế giới ẩm thực đặc trưng, biểu hiện một tính cách văn hóa của phố cổ. Ăn uống bên hè phố là một các ...

Các bài viết khác...