Tôm thẻ chân trắng – Hiệu quả nhưng chưa bền vững

Hiện nay, trên địa bàn Hội An, mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng đang cho hiệu quả kinh tế cao, nhiều hộ nông dân vươn lên làm giàu. Tuy nhiên, sự phát triển của mô hình này vẫn còn mang tính tự phát và không bền vững…

Thu hoạch tôm nuôi theo mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng do Trung tâm Khuyến nông - khuyến ngư Quảng Nam thực hiện tại hộ ông Lê Văn Sáng, phường Cẩm Nam, Hội An.

Thu hoạch tôm nuôi theo mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng do Trung tâm Khuyến nông - khuyến ngư Quảng Nam thực hiện tại hộ ông Lê Văn Sáng, phường Cẩm Nam, Hội An.

Rủi ro do… con giống

Thời gian qua, ngoài con giống do Công ty TNHH cổ phần Thái Lan, Công ty Việt Úc, Công ty UP cung cấp được xem là có chất lượng, trên thị trường vẫn còn không ít con giống trôi nổi có xuất xứ không rõ ràng. Nhiều người nuôi cho hay, dù biết lấy giống nuôi trôi nổi ngoài thị trường sẽ gặp rủi ro nhưng cũng đành chấp nhận. Bởi, việc mua tôm giống của các doanh nghiệp có uy tín về chất lượng thường phải chịu giá cao, địa điểm lấy giống lại ở tận các tỉnh Bình Định, Bình Thuận… Trong khi đó, các trại tôm giống ở Quảng Ngãi hay Núi Thành, Điện Bàn (Quảng Nam), Hòa Hải (Đà Nẵng) luôn có sẵn con giống cung ứng nhu cầu của người dân với giá thấp hơn rất nhiều.

Và khi chất lượng tôm giống không thể kiểm soát được thì người nuôi tôm gặp rủi ro là điều không thể tránh khỏi. Ví như trường hợp ông Nguyễn Ảnh (phường Cửa Đại). Vụ nuôi năm 2008, ông thả gần 30 vạn con giống, dù đã tuân thủ nghiêm quy trình, thực hiện đúng kỹ thuật nuôi nhưng chỉ thời gian ngắn bỗng nhiên tôm chết nổi trắng hồ khiến ông mất trắng hàng chục triệu đồng. Riêng trong năm 2009, cũng đã có gần 10ha nuôi tôm thẻ bị thiệt hại mà nguyên nhân chủ yếu không nằm ngoài chất lượng con giống kém.

Bên cạnh đó, vấn đề đầu ra cũng là nỗi lo của người nuôi tôm thẻ chân trắng. Những năm trước, giá tôm ở Hội An xuống khá thấp. Anh Nguyễn Hùng (phường Cẩm Nam) nuôi trên diện tích một hécta, đến thời điểm chuẩn bị thu hoạch, giá tôm đang từ 40 nghìn đồng/kg rớt dần xuống còn 27 nghìn đồng/kg. Kết thúc vụ nuôi, sản lượng 10 tấn thu hoạch được chỉ đủ để anh lấy lại vốn đầu tư. Năm 2009, hai vụ nuôi đã hoàn tất, đầu ra sản phẩm thuận lợi với giá bán từ 45 – 57.000 đồng/kg (loại 100 con/kg), người chăn nuôi mới thở phào nhẹ nhõm. Một số đầu nậu thu mua thủy sản xuất khẩu cho biết, họ phải “xếp hàng” chờ bán tôm thẻ chân trắng tại các công ty chế biến thủy sản ở Đà Nẵng. Theo những đầu nậu này, đó là do tình trạng nuôi tôm thẻ tràn lan khiến “cung” vượt “cầu”. Nhiều hộ nuôi lo ngại, điều đó sẽ làm giá tôm giảm xuống, giải quyết khâu đầu ra càng khó khăn hơn.

Báo động ô nhiễm môi trường

Một thách thức khác trong phát triển nuôi tôm thẻ chân trắng ở Hội An là kiểm soát dịch bệnh và ô nhiễm môi trường. Bởi, toàn bộ diện tích nuôi tôm thẻ ở Hội An hiện nay là diện tích nuôi tôm sú trước đây, tập trung dọc theo các vùng triều nước lợ ven sông. Do ao nuôi xây dựng trên vùng triều và đã được khai thác sử dụng nhiều năm nên phần lớn chất đáy đều có dấu hiệu ô nhiễm. Bên cạnh đó, chất thải từ quá trình nuôi rất lớn do mật độ tôm nuôi trên một diện tích là khá cao. Theo tính toán, để nuôi được một tấn tôm thẻ chân trắng thành phẩm, trong suốt quá trình nuôi cần phải cung cấp 1,1 tấn thức ăn. Vấn đề đặt ra ở đây là với một hécta ao nuôi cho 10 tấn tôm thành phẩm thì từ khi thả giống đến khi thu hoạch sẽ thải ra môi trường hơn 7 tấn chất thải. Đây là điều đáng báo động về vấn đề ô nhiễm môi trường.
Tình trạng xả nước thải và bùn từ ao nuôi ra vùng triều sau mỗi vụ thu hoạch vẫn đang diễn ra ở các vùng nuôi tôm của Hội An. Việc làm này có thể gây ô nhiễm, mặn hóa nguồn nước ngầm và lây lan dịch bệnh  qua các đầm nuôi khác. Do nuôi trên vùng triều nước lợ, có thời điểm độ mặn xuống thấp, nhất là vào đầu và cuối năm. Để đảm bảo độ mặn ao nuôi, nhiều người đóng giếng lấy nước ngầm vì nước ngầm ở vùng triều có độ mặn cao và ổn định. Điều đó không chỉ đặt ra nguy cơ sụt lún địa tầng, mà còn có khả năng gây mất cân bằng áp lực khiến nước mặn xâm nhập từ biển vào làm mặn hóa nước ngầm ngọt. Nhiều nghiên cứu khoa học chứng minh rằng, thiếu nước ngầm đồng nghĩa với độ ẩm của đất giảm, nước bị nhiễm mặn sẽ ảnh hưởng tới sự phát triển của ngành nông nghiệp khu vực lân cận, thậm chí có thể làm chết dần những khu rừng phi lao phòng hộ vùng bờ cát. Thực tế này đã xảy ra ở tỉnh Ninh Thuận.

Cho những vụ mùa bội thu

Năm 2009, người nuôi tôm Hội An đã tập trung phát triển mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng. Từ 4.000m2 ở phường Cửa Đại (năm 2006), đến nay toàn thành phố đã có 82,6ha diện tích nuôi tôm thẻ chân trắng. Trong năm, với 2 vụ nuôi, sản lượng tôm thẻ chân trắng toàn thành phố đạt 260 tấn; hơn 70% hộ nuôi có lãi, mức bình quân 30 – 50 triệu đồng/ha/vụ.

Trong tình hình nuôi và xuất khẩu tôm sú bấp bênh như hiện nay, nuôi tôm thẻ chân trắng có thể xem là hướng phát triển phù hợp của người nuôi tôm. Để mô hình chăn nuôi cho hiệu quả kinh tế cao này mang tính bền vững, cần có sự vào cuộc, phối hợp đồng bộ giữa ngành chức năng, chính quyền địa phương và người nuôi tôm. Trong đó, ngành chức năng phối hợp chính quyền địa phương kiểm soát chặt chẽ địa điểm, diện tích nuôi trên địa bàn; tránh xảy ra tình trạng “nhà nhà nuôi tôm”. Đồng thời, tổ chức các lớp tập huấn, tư vấn cho người nuôi về kỹ thuật cũng như công tác quản lý môi trường; đặc biệt, hỗ trợ cung cấp nguồn giống tại chỗ cho người nuôi và kiểm soát chất lượng con giống.

Đối với việc khai thác nước ngầm để nuôi tôm, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm cần nhanh chóng khảo sát, đánh giá cụ thể về trữ lượng, chất lượng nước ngầm ở vùng triều dọc sông Đế Võng và Thu Bồn. Mặt khác, thường xuyên giám sát chất lượng môi trường (đất, nước ngầm, nước mặt), tại các vùng nuôi tôm nói chung và nuôi tôm thẻ nói riêng, để có thể đánh giá hiện trạng, dự báo xu hướng biến đổi chất lượng môi trường… Từ đó đề ra những giải pháp ứng phó kịp thời. Về phần mình, người nuôi tôm cần thả tôm giống đúng theo lịch thời vụ của ngành nông nghiệp, thực hiện nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật nuôi, nhất là kiểm soát chất thải nhằm hạn chế tình trạng ô nhiễm môi trường.

QUẢNG LÂM – Báo Quảng Nam.

Bài viết liên quan :

Các bài viết khác...