Vì sao Chùa cầu Hội An bị nứt

Từ sau cơn bão số 9 đến nay, người dân Hội An và cả những người yêu mến phố cổ đều thực sự lo lắng khi nghe tin Chùa Cầu bị nứt. Biểu tượng của Di sản văn hóa thế giới này đã xuống cấp nhưng vẫn chưa có giải pháp nào khả thi để trùng tu, tôn tạo. Vì thế, đi tìm nguyên nhân vết nứt trên thành lan can đầu trụ đỡ dầm Chùa Cầu là việc cần làm.

Do lún móng ?

Đầu trụ đỡ dầm Chùa Cầu tại vị trí phía Nam đã bị đội lên, làm nứt vôi xây mố trụ móng ngay trên thành lan can. Một số dầm gỗ gác lên mố cầu cũng đã bị mục đầu dầm. “Đây là dấu hiệu cần đặc biệt quan tâm vì sự tồn vong của Chùa Cầu. Tình trạng nứt, lún này cần sớm được các cơ quan tư vấn đưa ra giải pháp khắc phục, tôn tạo phù hợp vì đây là nơi mỗi ngày du khách qua lại rất đông, độ rung trên sàn cầu cũng ảnh hưởng lớn đến toàn bộ kết cấu.” – Ông Nguyễn Chí Trung – Giám đốc Trung Tâm Quản lý Bảo tồn Di tích (QLBTDT) Hội An khẳng định.

Chùa cầu - Vết nứt nhìn từ bên ngoài

Chùa cầu - Vết nứt nhìn từ bên ngoài

Lẽ thường, vết nứt ở một công trình kiến trúc có thể là do lún móng cục bộ, hệ kết cấu chịu lực bị co ngót hoặc bị tác động bởi lực đẩy ngang hay tải trọng thẳng đứng vượt quá giới hạn cho phép. Thế nhưng, thời gian qua, nhiều ý kiến cho rằng vết nứt trên là do Chùa Cầu đã bị lún móng.

Để tìm hiểu nguyên nhân gây nên vết nứt này, KTS Phan Văn Quang – Cán bộ nghiệp vụ tu bổ di tích của Trung Tâm QLBTDT đã “lặn lội” tìm hiểu và phân tích. Quan sát phần thân trụ xây bằng đá bên dưới lẫn các bộ phận khung gỗ bên trên Chùa Cầu cho thấy, sự xói mòn do dòng chảy tại chân trụ dẫn đến việc lún cục bộ của móng trụ là không có. Tại đây không phát hiện phần móng chân trụ bị hư hại, xiêu vẹo hay nứt nẻ liên kết vữa xây. Hệ khung gỗ bên trên, trực tiếp là hai cột gỗ chịu lực chính tại hành lang phía Nam chỉ xuất hiện dấu hiệu lún tại một vị trí cột ngoài cùng, tiếp giáp với phần lan can bị nứt. Trong khi đó, điều này không nhận thấy ở cột gỗ phía bên trong. “Vì vậy, có thể cho rằng, nguyên nhân của vết nứt và sự nghiêng lún của cột biên tại vị trí nứt không phải do lún móng gây ra.” – KTS Phan Văn Quang nói.

Mộng, mớp liên kết bị lệch

Mộng, mớp liên kết bị lệch

Chùa Cầu là công trình kiến trúc có niên đại khá lâu, cấu kiện gỗ là vật liệu sử dụng làm kết cấu chịu lực chính của công trình, nơi đây lại thường xuyên bị tác động bởi dòng chảy của lũ lụt và hoạt động của con người. Thế nhưng, thời điểm nhìn thấy vết nứt không có bão lụt xảy ra. Sau cơn bão số 9 với sức gió cấp 10 – 11 và đợt lũ lớn ngay sau đó, vết nứt vẫn không có dấu hiệu nặng thêm.

Nguyên nhân khác

Hiện trạng Chùa Cầu dễ nhận thấy dấu hiệu chuyển vị của chân cột gỗ biên nơi bị nứt. Trụ bị nghiêng rõ rệt, chân trụ bị lệch ra ngoài không còn nằm trên đường thẳng chứa tâm các trụ còn lại trên trục dọc biên của công trình. Qua quan sát kết cấu thì chân cột biên này đặt tại vị trí khớp nối giữa đà dầm ngang gian giữa và đà dầm xiên gian bên, các cấu kiện này liên kết chặt chẽ với nhau bằng mộng, mớp. Do vậy, khi đà dầm bị giãn nở, cộng với tải trọng rất nặng truyền từ trụ biên xuống thì nút liên kết này đã bị lệch ra ngoài, kéo theo sự lệch tâm của chân trụ.

Phần sàn của chùa cầu - Vật liệu bị thoái hóa giữa vôi và gỗ gây bong tróc

Phần sàn của chùa cầu - Vật liệu bị thoái hóa giữa vôi và gỗ gây bong tróc

KTS Phan Văn Quang cho biết: “Sự giãn nở này có thể do các cấu kiện gỗ bị ẩm ướt lâu ngày, trong khi cấu tạo nút liên kết không được tính toán để loại trừ thì khả năng xô lệch tâm như vậy là tất yếu. Ngoài ra, sự sạt lún cục bộ tại nơi có vết nứt cũng dễ nhìn thấy bởi sự nghiêng theo phương ngang của sàn và kèo gỗ tại vị trí này. Sở dĩ cho đây là sự sạt lún cục bộ tại vị trí liên kết giữa trụ đá và hệ khung gỗ vì không tìm được dấu hiệu của sự lún đều hay cục bộ của móng trụ”.

Nguyên nhân gây sạt lún cục bộ có thể là do sự thoái hóa vật liệu của các cấu kiện như gỗ, các lớp vữa xây đỡ nút liên kết chịu lực tại vị trí bị lún. Sự thoái hóa này do lâu năm, nhiều yếu tố ẩm mốc, biến chất làm giảm liên kết cọng với tác động của tải trọng gây ra. Như vậy, sự co ngót vật liệu và sạt lún cục bộ là nguyên nhân có tính thuyết phục nhất. Sự sạt lún và chuyển vị của nút liên kết các cấu kiện chịu lực có thể là nguyên nhân chính gây ra vết nứt trên thành lan can Chùa Cầu.

Trao đổi về vấn đề này, Ths.KTS Võ Đăng Phong – PGĐ Trung Tâm QLBTDT Hội An nói: “Nghiên cứu của KTS Phan Văn Quang có điểm đúng vì chất liệu vữa tổng hợp có hàm lượng và thời gian không đồng đều nên tạo ra vết nứt. Đây là vết nứt trên hạng mục trang trí, không tác động nhiều đến sự xuống cấp của công trình. Tuy nhiên, kết quả khảo sát này mới dựa chủ yếu vào mắt thường và đo đạt thủ công nên để có cơ sở khoa học thì cần phải có sự quan tâm nghiên cứu của các chuyên gia đầu ngành”.

(Theo Quốc Hải)

Bài viết liên quan :

  • 10 năm nay các chuyên gia vẫn loay hoay kiếm tìm một giải pháp trùng tu Chùa Cầu. Những tháng 10 ... khó quên! Tháng 10-1999, lần đầu tiên, ...

  • Mỗi ngôi nhà cổ Hội An là một cá thể nổi bật trong quần thể di tích kiến trúc khu phố cổ nên rất dễ ấn tượng rằng, mỗi hạt nhân cơ bản của quần th ...

  • Cơ quan chuyên môn TP Hội An (Quảng Nam) ngày 3.10 cho biết, sau cơn bão số 9 và tác động của nước lũ khiến đầu trụ đỡ dầm chùa Cầu tại vị trí phí ...

  • Không ngư dân miền Trung nào không biết đến ông Huỳnh Văn Minh ở làng mộc Kim Bồng, xã Cẩm Kim, TP Hội An, Quảng Nam với ngón nghề độc đáo: chỉnh ...

  • Thời gian qua, di tích kiến trúc Chùa Cầu (phường Minh An, TP.Hội An) đã bị xuống cấp nhưng đến nay vẫn chưa có giải pháp phù hợp để trùng tu, tôn ...

  • Việc sửa chữa, tu bổ nhà ở, di tích đang tạo nên nhiều áp lực và thách thức cho khu phố cổ Hội An. Nỗi lo về nguy cơ biến dạng và mất đi giá trị n ...

Các bài viết khác...