Xíu Mà Hội An

Xíu Mà là món ăn có nguồn gốc từ Phúc Kiến (Trung Quốc), du nhập vào Hội An (Quảng Nam) trong những năm đầu của thế kỷ trước, khi những người Hoa đến buôn bán kinh doanh. Đây là món ăn ngoài tác dụng điểm tâm thanh cảnh, còn là một bài thuốc chữa các bệnh về tiêu hóa, giải nhiệt, chống cảm nắng, suy nhược cơ thể…

Những túi Xíu Mà được gói kín đặt trong ca mèn bằng đồng

Những túi Xíu Mà được gói kín đặt trong ca mèn bằng đồng

Xíu Mà được làm rất công phu từ bột gạo nếp hương, nhân dừa xay nhuyễn, vừng (mè), đậu xanh, đường tinh luyện và thanh địa thuốc bắc. Khi nấu chín, Xíu Mà có màu đen sánh, mùi thơm lan tỏa.
Ở Hội An, bao năm qua cứ vào mỗi buổi sáng tại góc đường Nguyễn Trường Tộ, mọi người đều thấy một ông cụ đầu đội chiếc nón rộng vành ngồi múc từng chén Xíu Mà bán cho người dân và du khách. Đó chính là già Ngô Thiểu nổi tiếng làm Xíu Mà ở Hội An, giờ đây đã trở thành thương hiệu “Xíu Mà Ngô Thiểu”.

Ông cho biết, xưa nay ở Hội An cũng có vài nhà làm Xíu Mà nhưng do nhiều lý do mà dần bị mai một thất truyền. Hơn 75 năm trước, ông đã được chứng kiến cách làm Xíu Mà từ ông nội và cha mẹ của mình. Những năm trước đây, khi còn khỏe và phải lo nhiều cho cuộc sống, già Ngô Thiểu dậy từ rất sớm để làm Xíu Mà rồi gồng gánh 2 nồi lớn đi rao bán quanh Hội An đến quá trưa mới về tới nhà. Mệt lả, nhưng ông rất vui vì đã bán được hết hàng và có những lời khen, lời dặn ngày mai lại đến từ những khách hàng. Nay đã ngoài 90 tuổi, trông ông vẫn rất khỏe khoắn. Tuy không gánh hàng đi rao bán như xưa, ông chỉ ngồi một chỗ cố định trên đường vào trung tâm phố cổ Hội An (Quảng Nam) mà người dân đến ăn và mua về vẫn rất đông đúc.


Gánh… thời gian

Đôi quang gánh màu đen tuyền, bộ áo nâu sồng, cái đòn gánh mòn vẹt, tuổi ông cụ chắc cũng đã đến… bách niên. Tóc bạc phơ, gầy gò nhưng quắc thước, lão là Ngô Thiểu – người bán xí mà cuối cùng ở phố cổ Hội An

Thấp thoáng bên góc phố, men theo con kiệt bên Chùa Cầu rồi ngồi trước vỉa hè Nhà Thờ Hội An, lão ông Ngô Thiểu đã là người không thể thiếu của Hội An. Chén xí mà, còn gọi là chí mà phù trở thành thú vui ẩm thực của bao thế hệ con trẻ của phố. Người lớn đi xa về là muốn đến ngồi bệt bên gánh để nguôi nhớ cái hương vị của thời gian, bởi ăn đến đâu, xí mà cho cảm giác thanh, mát đến đó. Nhiều người cho rằng, món ăn này có gốc từ Trung Hoa, chí mà phù – nghĩa là mè đen nát và những thứ gì có dạng nhuyễn, sệt.

Trò chuyện cả buổi và ăn đến chén thứ 3, ông “xí mà” mới mở miệng nói sơ về cách nấu: “Ai cũng nấu được thì đâu chỉ có mình tôi ngồi đây. Đời có nhiều cái kỳ lắm?”. Thực tế, chế biến món ăn này là một bí quyết nghề nghiệp nên không dễ gì tiết lộ. Mè đen xay nát thành bột mịn, rau má, rau mơ, đem giã hoặc xay nát, lọc lấy nước cốt, sau đó dùng bột mè cùng nước rau má, rau mơ pha với nước đường đem nấu sôi. Xong cho bột khoai vào làm cho xí mà sền sệt nhưng không quá đặc. Phải có vị thanh địa của thuốc bắc nấu cùng xí mà mới có màu đen lạ, tăng sự hấp dẫn thị giác và dễ phân biệt được với các món chè tương tự. Kể đến đây, ông “xí mà” nói: “Nói rứa chứ đâu phải ai cũng nấu ra thứ ni. Quan trọng là phải thơm tay, như tay tôi nè!”. Đôi bàn tay ông cũng có một màu đen tựa màu chè, chắc chắc và bốc mùi rau má, rau mơ, thanh địa thoang thoảng trên cả gấu áo ông mặc. Ăn xí mà, sẽ nghe ra vị béo, tính mát của mè đen. Tra về dược tính, món này tăng cường dinh dưỡng, chủ trị bệnh cao huyết áp, mạch máu xơ cứng, trị bệnh táo bón và chứng viêm đại tràng mãn tính. Bột khoai tính mát, bổ vị, nhuận trường, rau má, rau mơ vị đắng, khí mát có tác dụng thanh nhiệt giải độc. Có lẽ vì thế đến khoảng 11 giờ hằng ngày, ông “xí mà” đã tòn ten quang gánh ra về. Người ăn xí mà không những được thưởng thức một món ăn ngon mà còn như được uống “một thang thuốc bổ”.

Cách đây mấy trăm năm, món “chí mà phù” chủ yếu do người dân Quảng Đông – Trung Quốc ở Hội An làm rồi bán rong, nhưng hôm nay, chỉ còn mỗi ông Ngô Thiểu sớm sớm đi về. Có cháu con gì nối nghề nối nghiệp? – Ông bảo: “Sau tôi chẳng ai. Biết là có thể mất nhưng tôi tin là người ta sẽ nhớ. Mà không phải nhớ tôi đâu nghe!”.

Sưu tầm và tổng hợp.

Bài viết liên quan :

  • Với tôi, ông luôn luôn bí ẩn như những mái ngói rêu phong của phố cổ Hội An, lặng lẽ chảy cùng sông Hoài ngót 500 năm nay. Người thì nói ông tên N ...

  • Lúc còn bé, buổi trưa tôi vẫn hay tha thẩn quanh xóm, mỗi lần nghe tiếng rao “ Xí mà...đây” là vụt chạy về nhà xin mẹ vài xu để mua một chén nhỏ “ ...

  • Mỳ Quảng

    Mỳ Quảng, từ lâu đã được biết đến như cái “hồn” ngh ...

  • Đến tham quan Di sản phố cổ Hội An, bên cạnh đường nét cổ kính của thương cảng hàng trăm năm tuổi cùng những làng nghề truyền thống không ít du ...

  • Tương truyền, nước ở các giếng cổ Thành phố Hội An, Quảng Nam trong và ngọt, rất tốt để nấu cơm, pha trà, cà phê... Có lẽ vì thế mà ở đây hình thà ...

  • Lễ hội sẽ diễn ra từ dịp Tết Kỷ Sửu đến Tết Nguyên tiêu năm 2009 do UBND TP Hội An tổ chức nhằm phục vụ công chúng dịp đón Tết cổ truyền, góp phần ...

Các bài viết khác...